Speuren in oude notariële akten
Op zoek naar een voorouder, een oud huis of een stuk grond? In notariële akten is van alles te vinden. Wie iets kocht of verkocht, geld leende, trouwde onder huwelijkse voorwaarden of samen een bedrijf begon: het werd allemaal vastgelegd.
Maar voordat je zo’n akte kunt vinden, moet je soms door honderden jaren papier heen. Een grote groep vrijwilligers werkte daarom vanuit huis aan het indexeren van alle notariële akten uit Rivierenland. Zij legden bijna 915.000 namen uit zo'n 375.000 notariële akten vast.
Een paar uur per week puzzelen
Een van de vrijwilligers die aan dit project meewerkte is Jos Bruggeman. Sinds 2022 is hij ook vrijwilliger bij het RAR. Hij had daarvoor nog nooit met archieven gewerkt. “Ik zag een advertentie van het RAR dat ze vrijwilligers zochten. Ik reageerde meteen en kon in september beginnen. Eerst een halve dag per week, maar al snel werden dat twee halve dagen.”
Jos begon met het indexeren van gemeentelijke akten uit de jaren dertig en de periode na de oorlog. Ook volgde hij een cursus oud schrift. Toen het project ‘Waarvan akte’ (waarbij de notariele akten werden geindexeerd) via het platform VeleHanden begon, maakte hij meteen een account aan.
“Ik werkte er een uur of twee tot vier per week aan. Sommige handschriften waren prima te lezen, andere waren lastig. Er was steeds wel iets anders om op te puzzelen. En dat is wat ik heel leuk vind, dat speurwerk.”
Wie staat hier?
Jos ontwikkelde zijn eigen manier om lastige namen te ontcijferen. “Ik keek eerst of ik dezelfde letter in een ander woord kon vinden. Daarna zocht ik in achternamen uit die periode op wiewaswie of archieven.nl . En als ik er dan nog niet uitkwam, zocht ik verder op de naam van de partner.”
Uiteindelijk wist hij bijna alle namen te achterhalen. “Grappig detail: ik heb de allerlaatste akte van het project gedaan.”
Een brief van Guillaume de Nassau
Bij het werken met oude bronnen weet je nooit precies wat je tegenkomt. Dat bleek ook tijdens dit project. Een vrijwilliger stuitte op een bijzondere vermelding in een Culemborgse notariële akte uit 1876: “Spannend, in akte 4528 een brief van Guill. de Nassau, wat zou daar nou instaan?”
Het gaat om een gewaarmerkte kopie van een brief uit 1562, die op dat moment dus al bijna driehonderd jaar oud was. De brief was van ‘Guill. de Nassau’, vrijwel zeker Willem van Oranje. De akte was opgesteld op verzoek van Paul Alexander Conrad Heinrich Theodor Albert Werdmüller von Elgg, burgemeester van Culemborg van 1872 tot 1880.
Waarom wilde hij juist deze oude brief laten waarmerken? Dat weten we niet zeker. Misschien had de brief te maken met de bestuurlijke contacten tussen Culemborg en het graafschap Buren. Willem van Oranje was in die tijd namelijk graaf van Buren. In 1562 bemoeide hij zich bijvoorbeeld met een conflict rond de Nieuwe Brug tussen Culemborg en Beusichem.
De brief zelf is helaas niet bij de akte bewaard gebleven. De notaris zag het origineel en maakte er een gewaarmerkte kopie van. Daardoor blijft de precieze inhoud van de brief een raadsel.
Jos werkt door
Jos werkt inmiddels afwisselend aan militieregisters, schepenakten en overlijdensakten uit Buren. Steeds weer andere bronnen, andere handschriften en andere verhalen. “Ik heb het hier ontzettend naar mijn zin. Er wordt goed voor vrijwilligers gezorgd en er is altijd iemand beschikbaar als je hulp nodig hebt.
