Beusichem

Herkomst naam Beusichem

De oudste vermelding van Beusichem is te vinden in een eind-11e-eeuws afschrift van een oorkonde, opgesteld tussen 918 en 948. De tekst, betreffende een lijst van bezittingen van de St. Maartenskerk te Utrecht, luidt: "insulam... iuxta Buosinhem qui propior ville Riswic". In oudere literatuur wordt als oudste datum het jaar 866 vermeld, maar bovenstaande datering is de meest waarschijnlijke.

De betekenis van de naam wordt als volgt verklaard: 'chem' is afgeleid van 'hem', wat woonplaats betekent in het Oudnederlands. 'Beuse' is een verbastering van Boso, een persoonsnaam die in het Oudgermaans 'vijand' betekent. Vrij vertaald zou Beusichem dan betekenen: 'woonplaats van (de familie van) Boso' of 'woonplaats van de vijand'. 

Wat zegt het Aardrijkskundig woordenboek van Van der Aa over Beusichem?

Het gebied was eigendom van de heren van Beusichem, waarvan de oudste vermelding dateert uit 1196. Een telg uit dit geslacht bevestigde in 1318 het stadsrecht van Culemborg.

Bij welke gemeente hoort Beusichem?

- 1811-1977: gemeente Beusichem
- 1978-heden: gemeente Buren

Korte geschiedenis van Beusichem

Het dorp ontstond op een stroomrug langs de Zoel, niet ver van de Lek. De oudste goederenlijst van Sint-Maarten noemt Buosinchem als onderdeel van een hofstelsel. Vanuit een centrale hof werd het land bewerkt door horigen en onvrijen. Later kwam deze hof in handen van de Utrechtse kerk en uiteindelijk van de heren van Buren.

Al rond 1131 waren er een kerkje en een hof in Beusichem, vermoedelijk in de buurt van het latere kasteel. In de 12e en 13e eeuw kregen de heren van Beusichem steeds meer aanzien. Rond 1300 kwam Beusichem bij het land van Buren en in de 14e eeuw werd het Gelders gebied. Vanaf 1318 was Beusichem juridisch met Buren verbonden en het dorp bleef tot ver in de vroegmoderne tijd onderdeel van het graafschap Buren. Nabij de kerk stond het slot van Beusichem, een kasteel dat al aan het begin van de 18e eeuw werd gesloopt.

Beusichem ontwikkelde zich als een gestrekt dorp, ook wel een vorkdorp genoemd. De wegen sluiten hier vorksgewijs op elkaar aan. De Markt ontstond uit een verbreding van de hoofdweg en groeide uit tot het centrale plein van het dorp. Veel huizen en boerderijen dateren uit de 17e tot 19e eeuw. Daaronder bevinden zich verschillende rijksmonumenten, zoals boerderijen in hallehuisstijl en karakteristieke herenhuizen aan de Markt en de Oranjestraat.

Een belangrijk herkenningspunt is de Sint-Johannes de Doperkerk. De toren bevat tufstenen delen uit de 12e eeuw, terwijl het huidige schip en koor in de 14e en 15e eeuw zijn gebouwd. In de kerk zijn nog verschillende historische interieurstukken te vinden, waaronder een preekstoel uit ongeveer 1620 en een orgel uit 1858. De kerk werd in 1995 en 1996 gerestaureerd.

Het leven in Beusichem werd sterk beïnvloed door het water. In 1747 en 1751 brak de dijk bij het Heidense Gat door. Ook in 1809 ging het mis toen kruiend ijs de dijk bedreigde en het dorp door een overstroming werd getroffen. Daarbij kwamen achttien mensen om het leven. Het veer over de Lek was eeuwenlang van groot belang voor het regionale verkeer. Reizigers en paardenhandelaren maakten gebruik van de verbinding. In 1934 vond bij het veer een tragisch ongeluk plaats waarbij een auto van de pont reed en drie mensen omkwamen.

Beusichem was bovendien een belangrijke handelsplaats. De jaarlijkse paardenmarkt wordt al sinds 1461 vermeld en groeide uit tot een markt met een internationale reputatie. Handelaren kwamen niet alleen uit Nederland, maar ook uit Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en Rusland. Zelfs Napoleon zou via de paardenmarkt in Beusichem paarden hebben gekocht. Ook de postroute tussen Tiel en Utrecht liep via Beusichem, over een zandweg langs Culemborg.

Zo groeide Beusichem uit van een vroegmiddeleeuwse hof tot een dorp waarin landbouw, handel, verkeer en water allemaal hun sporen hebben achtergelaten. Die geschiedenis is nog altijd zichtbaar in de kerk, de Markt, de oude boerderijen en de ligging van het dorp in het rivierenlandschap.