40.000 namen en ontelbare verhalen

Een topstuk uit 1536

In de 17e eeuw is Nederland een lappendeken aan gerechtseenheden. Zo waren er verschillende schepenbanken. De Rivierenlandse schepenregisters die bewaard zijn gebleven, worden bij het RAR bewaard. Een register uit 1536 van de schepenbank Deil is zelfs een van onze topstukken. Het mag niet uit depot worden gehaald en staat op onze collectiehulpverleningslijst. Dat betekent dat het bij een calamiteit als een van de eerste gered moet worden.

Dikke boeken vol geschiedenis

De registers zijn indrukwekkend dik en horen bij de oudste bronnen met persoonsnamen en oud schrift die we bewaren. Vrijwilligers doen gemiddeld een jaar over het indexeren van één boek. Vigdis werkt inmiddels aan haar 4de register van de Deilse schepenbank. Die was actief voor een groot gebied langs de Linge. Mensen uit Gellicum, Rumpt, Enspijk, Deil, Geldermalsen, Meteren, Wadenoijen en Drumpt konden er terecht.

“Eerder indexeerde ik militieregisters en kerkboeken, maar de schepenakten vind ik het leukst. Ze zijn heel afwisselend en staan vol verhalen. Ik ontdekte bijvoorbeeld een testament van iemand met de naam Spillenaar, waarin een plantage in Suriname werd genoemd!”

Van testament tot boedelverdeling

Vigdis vertelt: “Ik kom leningen en huwelijkse voorwaarden tegen, maar vooral verkoopaktes en testamenten. Een testament bestaat uit verschillende registraties die je door het boek heen tegenkomt. Je vindt bijvoorbeeld de eerste registratie, de magescheid (verdeling van de bezittingen), de opening van het testament en de uiteindelijke verdeling na het overlijden. Alles werd heel nauwkeurig beschreven: van bestek en paarden tot land en huizen.”

Het raadsel van Johannis Jorissen

Eén testament viel Vigdis extra op. “Ik kwam regelmatig een bijzondere naam tegen: Johannis Jorissen. Uiteindelijk vond ik hem terug in de registratie van de verdeling van zijn nalatenschap. Die besloeg maar liefst 15 pagina’s. Als iemand zo veel spullen had, moest hij toch wel bekend zijn geweest? Daarom ging ik verder zoeken.

Uit de stukken bleek dat Johannis Jorissen arts was geweest in Den Haag en was overleden in Geldermalsen. Hij was getrouwd geweest en had ooit een kind, want tussen zijn bezittingen zaten kinderspullen. Toch werd alles verdeeld onder neven en vrienden. "Opvallend is ook dat in de verdeling de kinderen van Oranje worden genoemd, net als een graftombe in Den haag. Toch is Johannis verder weinig te vinden. Voorlopig blijft hij dus een raadsel en ook zijn band met de familie van Oranje.”